موضوع تحقيق : نقش و اهميت بازی دوران پيش از دبستان
مقدمه
بازی کودگان از بدو تولد آغاز می شود و در مراحل رشد بازی و زندگی کودک چنان در هم تنيده می شوند که تفکيک آن ها دشوار و حتی غير ممکن است . زيرا فعاليت های طبيعی کودکان به هنگام بازی متجلی می شود . کودکان نيازها و احساسات خود را در بازی ها بروز می دهند . آن ها در جريان بازی هدف ها را جستجو می کنند , اطلاعات را کسب می کنند و برای فعاليت های اجتماعی مهارت کامل را به دست می آورند . بنابر اين هر چه محيط غنی تر باشد و هر چه شناخت در مورد بازی کودکان بيش تر باشد بازی کودکان معنای کامل تری می يابد و اهميت آن بارزتر می شود .
ضرورت و اهميت بازی
بازی که اغلب با فعاليت بدنی همراه است با رشد و تربيت اندام بچه ها , مهارت های جنبشی مناسب و آمادگی بدنی آن ها ارتباط نزديک دارد .
کودکان با فعاليت های جسمانی به مهارت های حرکتی می رسند . در نتيجه آن ها را قادر می سازد تا از نظر جسمانی اطمينان ايمنی و اتکاء به نفس پيدا کنند , از طرف ديگر بازی در سطوح مختلف رشد وظايف متعددی را به عهده می گيرد , به طور مثال کودکان نياز به اجتماعی شدن دارند و بازی فرصت مناسبی به آن ها می دهد تا رفتارشان را با ديگران هماهنگ کنند و چيزی را که شايد با ديده ی آن متفاوت است بپذيرند .
شواهد بسياری دال بر وجود رابطه ی بين بازی و رشد شناختی نيز وجود دارد . افزايش مهارت در برنامه ريزی , توانايی حل مسئله , آفرينندگی , دست يافتن به دور انديشی , رشد زبان , همه و همه در بازی کودکان متجلی می شود . زمان بازی زمان به دست آوردن دانش و تجربه است .
ارزش بازی
ترديدی نيست که بازی يکی از فعاليت های اساسی کودکان است و کودکان از طريق آن دنيای اطرافشان را می شناسند و آن را تجربه می کنند . کودکان در حين بازی می توانند به نتيجه ی رفتار خود پی ببرند و ديدگاه ها و احساساتشان را بيان کنند . کودکان در بازی فرصت می يابند از طريق خيال پردازی , آرزوهايشان را به واقعيت نزديک کنند و در عين حال بر نگرانی ها و اضطراب خود فائق آيند و بالآخره کودکان در حين بازی می توانند به توانايی های جسمانی خود پی ببرند و در تقويت و ايجاد مهارت کوشش نمايند .
از اين رو ارزش بازی در ابعاد گوناگون چون ارزش جسمانی , عاطفی , شناختی , اخلاقی و اجتماعی قابل توجه است .
ارزش اجتماعی بازی
کودکان از همان ابتدای تولد نسبت به محيط اطرافشان حساسيت نشان می دهند , در واقع محيط زندگی به مثابه ی اجتماع کوچکی است که کودک با قوانين گوناگون آن آشنا می شود و با افراد مختلف تماس پيدا می کند . به قول آدلر ـ بازی بيش از هر چيز يک تمرين اشتراکی است و کودک در طی اين تمرين ها فرصت می يابد احساسات اجتماعی خود را ارضاء کند . مدرسه بازی , دزد و پليس , دکتر بازی , آمادگی او را برای شناخت مشاغل اجتماعی بالا می برد . و حدود اختيارات آن ها را بارز می کند . بازی به کودک فرصت می دهد که تنها به خود نينديشد و به اطرافيان نيز توجه کند و آن ها را به حساب آورد و از حالت خود محوری بيرون آيد .
بنابراين کودکان به خصوص در بازی های گروهی با مفاهيمی چون توجه به مقررات , رعايت حقوق ديگران , سخت گيری , همدردی و همدلی آشنا می شوند . هر زمان که کودک چيزی در باره ی جهان و روابط آن کشف می کند به موازاتش چيزی در مورد خودش نيز در می يابد .
نمونه ای از بازی هايی که مفاهيم اجتماعی را بيان می کند .
فعاليت شماره (1)
نام بازی : انداختن توپ در سبد
وسيله بازی : يک عدد توپ و يک عدد سبد
محيط بازی : فضای باز و يا فضای بسته
تعداد بازيکنان : دو نفر يا بيشتر
هدف بازی : تقويت دست ها , تطابق چشم و دست , ايجاد تحرک و نشاط و رعايت نوبت و مقررات .
روش بازی : سبد را در جای مناسبی (در ارتفاع و يا روی زمين) قرار دهيد و کودکان را به صف منظم کنيد . در اين مرحله بايد مربی توپ را به سمت تک تک بچه ها پرتاب کند . کودک پس از گرفتن توپ بايد آن را درون سبد بياندازد . کودکانی که از عهده ی اين کار بر نمی آيند دوباره به آخر صف باز می گردند تا مجدداً فرصت تکرار داشته باشند و کودکان ديگر از بازی خارج می شوند .
فعاليت شماره (2)
نام بازی : گرگ ناقلا
وسيله بازی : ندارد
محيط بازی : فضای باز
تعداد بازيکنان : حد اقل 5 نفر
هدف بازی : تحرک و نشاط و آشنايی با مفهوم ارزش دادن به ديگران و اتحاد و دوستی .
روش بازی : کودکی را به عنوان گرگ انتخاب کنيد و کودکان ديگر را در حکم گوسفندان نام گذاری نماييد . در گروه گوسفندان يکی از کودکان به عنوان سردسته انتخاب می شود که بايد از افراد گروه در مقابل گرگ دفاع کند .
با شروع بازی , گرگ سعی در گرفتن گوسفندان دارد و سردسته با حمايت از آن ها مانع می شود . کودکی که از سوی گرگ گرفته می شود سعی می کند به گروه برگردد و چنان چه توانست دستش را در دست سردسته قرار دهد دوباره به گروه خود برمی گردد و گرگ از بازی خارج می شود سپس فرد ديگری نقش گرگ را به عهده می گيرد .
فعاليت شماره (3)
نام بازی : من چيستم ؟
وسيله بازی : اشياء مختلفی چون توپ , شانه , مکعب چوبی , پر , سنگ و يک کيسه ی پارچه ای .
محيط بازی : فضای بسته
تعداد بازيکنان : حد اکثر 10 نفر
هدف بازی : نشاط و شادی , تمرکز , شناخت از طريق لمس و تطابق آن با مفاهيم ذهنی , تشخيص و زبان آموزی .
روش بازی : بچه ها به صورت دايره می نشينند , اشياء را بدون آن که کودکان آن ها را ببينند درون کيسه گذاشته و ابتدا خود شما با لمس کردن يکی از اشياء داخل کيسه قبل از بيرون آوردن آن از کيسه نامش را می گوئيد و سپس از کيسه خارج می کنيد و آن گاه کيسه را به کودک بغلی دستی می دهيد و تک تک بچه ها نيز به همين طريق عمل می نمايند .
فعاليت شماره (4)
نام بازی : ماهی گير و ماهی
وسيله بازی : ندارد
محيط بازی : فضای باز
تعداد بازيکنان : با توجه به گروه های سنی حداقل 5 نفر
هدف بازی : تحرک و نشاط , دقت و سرعت , تعاوت و اشتراک و ارج نهادن به گروه و با هم بودن .
روش بازی : در اين بازی يکی از کودکان ماهی گير می شود و بقيه ماهی کوچک , ماهی های کوچک در فضای باز شروع به حرکت می کنند و ماهی گير به دنبال گرفتن آن هاست . چنانچه ماهی گير کودکی را که ماهی است بگيرد آن ها دو ماهی گير می شوند که با گرفتن دست های هم تور بزرگتری برای ماهی های ديگر فراهم می کنند . سپس آن ها به دنبال ساير ماهی ها می دوند و به همين ترتيب با گرفتن ماهی بيشتر , تور ماهی گيری بزرگتر و ماهی ها آسانتر گرفته می شوند .
اسباب بازی ها بر اساس موقعيت هايی که برای يادگيری می باشند به دو دسته تقسيم می شوند .
1) سازمان يافته :
به اسباب بازي هايی گفته می شود که شکل مشخص و از پيش تعيين شده اند .
2) سازمان نيافته :
دامنه ی اين اسباب بازی ها محدود است و به منظور ايجاد موقعيت يادگيری خاص برای کودکان به کار می رود .
اسباب بازی های سازمان يافته به 6 دسته تقسيم می شوند که عبارتند از :
1) اسباب بازی های ويژه خردسالان
2) اسباب بازی هايی که توجه کودک را به خود جلب می کند اين نوع اسباب بازی ها حواس و قوای ذهنی را متمرکز می کند .
مانند : اسباب بازی هايی که توليد صدا می کنند (جغجغه)
3) اسباب بازی هايی که برای ايجاد تحرک در کودک هستند که اين اسباب بازيها موجب می شوند عضلات تقويت شوند , انرژی مصرف شود , ايجاد تعادل در کودک می کند , اعتماد به نفس کودک را پرورش می دهد مانند : نردبان , طناب , سرسره , الاکلنگ , فرقون , دوچرخه , سه چرخه , ماشين نخی , لی لی کردن.
اسباب بازی هايی که جهت تقويت قوه تميز و تشخيص هستند شامل :
1) اشکال هندسی را می شناسند .
2) با مفاهيم , اندازه و حجم آشنا می شوند .
3) اثبات و رنگ ها را می شناسند .
اسباب بازی هايی که جهت تقويت مهارت و هماهنگی چشم و انگشتان (نخ و مهره)
اسباب بازی هاي پيچ کردنی (نخ و تار و پود) تخت هايی که سوراخ دارند , سوار کردن و با هم چفت کردن , آدمک , مهره ها .
اسباب بازی هايی که باعث تقويت قدرت تکلم و بيان کودک می شود مثل :
ساز دهنی , سوت زدن , بادکنک , زو زو بازی , نی زدن , دمينو , لوتو , پازل , کارت های قصه .
نقش اطرافيان در بازی های کودکان
اطرافيان به طور مستقيم و غير مستقيم می توانند در بازی کودکان شرکت کنند .
در روش مستقيم : آن گاهی به عنوان هم بازی می توانند وارد بازی کودک شوند مثلاً وانمود می کنند که مريض هستند و تقاضای درمان دارند در دخالت مستقيم هرگز نبايد بزرگ تر ها اداره ی بازی را به عهده بگيرند و روند بازی را در اختيار کودک بگذارند .
در روش غير مستقيم : والدين به عنوان هم بازی کودک را راهنمايی می کنند و در اين روش بزرگترها بازی را معرفی می کنند مثلاً در دکتر بازی بزرگترها از کودک سؤال می کنند : دکتر چگونه مريض خود را معاينه می کند ؟ اين گونه سؤالات می تواند به کودک کمک کند تا اطلاعاتی را کسب و يا با نقش و فعاليت های گوناگون آشنا شوند .
نقش و اهميت بازی دوران پيش از دبستان
مترجم : جواد آزمون , ماندانا گرگانی
انتشارات ـ مدرسه
استاد : مولائی
دوره : 103
محقق : کبری جعفری خلفلو
دوره مؤسسين مهد